เคยรู้สึกไหมว่า "ตัวเราไม่ใช่ตัวเรา" เช้าวันนี้คุณลุกจากเตียงมาพร้อมความสดชื่น อยากทำโน่นทำนี่ เป็นตัวเองเต็มที่
พอบ่าย คุณกลายเป็นอีกคน เครียด วิตกกังวล มีเสียงในหัวบอกว่า "ต้องทำให้ดีให้ได้" แล้วพอค่ำ นั่งอยู่ที่บ้าน อีกเสียงก็กระโดดเข้ามา "หนีไปก่อน ดูซีรีส์ เล่นเกม ลืมปัญหาไปสักคืน"
ข่าวดีคือ มันเป็นเรื่องปกติทุกคนเกิดมาพร้อมกับส่วนต่าง ๆ อยู่แล้ว
ไม่ใช่เพราะเราเป็นคนแปลก และไม่ใช่เพราะเราเจ็บปวดมากจนแตกสลาย แต่เป็นธรรมชาติของใจคนเราที่มีความหลากหลายอยู่ในตัว
ลองคิดถึงครอบครัวหนึ่ง มีพ่อ มีแม่ มีลูก มียาย มีคนที่กังวลเก่ง คนที่ชอบเล่น คนที่คอยบริหารจัดการ ใจของเราก็เป็นแบบนั้น มีหลายส่วน แต่ละส่วนต่างกัน แต่ทั้งหมดรวมกันเป็น ครอบครัวภายใน
แต่ละส่วนคืออะไรจริง ๆ
ส่วนต่าง ๆ ไม่ใช่แค่ "ความคิด" หรือ "จินตนาการ" มันมีตัวตนของมันจริง และปรากฏออกมาได้หลายทาง
- ความคิดที่ลอยขึ้นมาในหัว เช่น "ต้องทำให้ดี" หรือ "ทำไปก็ไม่มีประโยชน์"
- อารมณ์และความรู้สึก กังวล เศร้า ตื่นเต้น มีความสุข
- ภาพความทรงจำจากอดีต ทั้งช่วงที่บาดเจ็บและช่วงที่มีความสุข
- ความรู้สึกทางกาย เสียวแปลบ ตึงแน่น เย็นวาบ
- อาการปวดหรือความตึงเครียด ปวดหัว หรือความอึดอัดกลางหน้าอก
ทุกส่วนมีเจตนาดี
ตรงนี้คือจุดที่น่าสนใจที่สุด แต่ละส่วนเกิดมาเพื่อช่วยเรา ทุกส่วนมีเจตนาดี พยายามทำสิ่งที่ดีต่อระบบข้างในของเรา แม้ว่าบางครั้งวิธีการของมันจะดูไม่ดีเลยก็ตาม
แล้วเวลาที่เราเจ็บ เกิดอะไรขึ้น
เมื่อเราเจอความบาดเจ็บ ไม่ว่าจะทางใจหรือทางกาย ส่วนที่แบกความเจ็บนั้นไว้จะถูกผลักไปอยู่หลังสุด IFS เรียกส่วนนั้นว่า exile หรือส่วนที่ถูกเนรเทศ แล้วส่วนอื่น ๆ ก็ถูกผลักเข้าสู่บทบาทใหม่ คือขึ้นมาทำหน้าที่ protector ซึ่งแบ่งได้เป็นสองแบบ
ผู้จัดการ (manager)
ป้องกันล่วงหน้าด้วยการวางแผน ควบคุม และทำให้ทุกอย่างเรียบร้อย ความเชื่อของมันคือ ถ้าทุกอย่างเรียบร้อยครบถ้วน คนจะไม่ทิ้งเรา และเราจะไม่เจ็บ
นักดับเพลิง (firefighter)
เมื่อวิธีของผู้จัดการใช้ไม่ได้แล้ว พวกนี้จะกระโดดเข้ามา หนี! ลืมมันไป! ทำให้ความเจ็บนี้หายไปเดี๋ยวนี้! ออกมาเป็นการเล่นเกม ดูซีรีส์ยาว ๆ กินไม่หยุด หรือออกเดินทางแบบไม่ได้วางแผน
พวกมันไม่ได้แย่ พวกมันแค่พยายามดูแลคุณด้วยวิธีเท่าที่มันรู้
เหมือนน้องคนหนึ่งที่อยากช่วยเต็มที่ แต่ยังไม่รู้ว่าต้องทำอย่างไรถึงจะถูก ส่วนต่าง ๆ ของคุณเก็บบาดแผลเก่าเอาไว้ และเรียนรู้จากมันว่า ถ้าไม่ป้องกัน เราจะเจ็บอีก
แล้วเราควรทำอย่างไร
นั่นแหละคือสิ่งที่ IFS สอน
- เข้าใจ ส่วนต่าง ๆ ของคุณ ว่าแต่ละส่วนทำหน้าที่อะไร
- ฟัง ว่าพวกมันกลัวอะไรอยู่
- สื่อสารด้วยเมตตา แทนที่จะต่อสู้กับมัน
แล้วส่วนต่าง ๆ ของคุณคืออะไรบ้าง ลองฟังพวกมันดู คำตอบอาจทำให้คุณประหลาดใจ
ถ้าอยากเริ่มจากพื้นฐาน อ่าน IFS คืออะไรก่อนได้ที่นี่ หรือ ลองทำแบบทดสอบดูว่าตอนนี้ส่วนไหนกำลังทำงานหนักที่สุด
คำถามที่พบบ่อยเรื่องส่วนต่าง ๆ ในใจ
การรู้สึกว่ามีหลายตัวตนในตัวเองผิดปกติไหม
ไม่ผิดปกติ IFS มองว่าทุกคนเกิดมาพร้อมกับส่วนต่าง ๆ อยู่แล้ว ไม่ใช่เพราะเราแปลกหรือเจ็บปวดจนแตกสลาย แต่เพราะใจของคนเรามีความหลากหลายเป็นธรรมชาติ
part ปรากฏตัวออกมาในรูปแบบไหนบ้าง
ปรากฏได้ทั้งเป็นความคิดที่ลอยขึ้นมาในหัว อารมณ์และความรู้สึก ภาพความทรงจำจากอดีต ความรู้สึกทางกาย และอาการปวดหรือความตึงเครียด
ทำไม IFS ถึงบอกว่าทุก part มีเจตนาดี
เพราะทุกส่วนเกิดมาเพื่อช่วยเรา ส่วนที่บอกให้ควบคุมทุกอย่างกลัวว่าถ้าไม่ควบคุมแล้วเราจะเจ็บ ส่วนที่พาเราหนีไปดูซีรีส์ก็แค่พยายามทำให้ความเจ็บลดลง วิธีการอาจดูไม่ดี แต่เจตนาอยู่ข้างเราเสมอ
manager กับ firefighter ต่างกันอย่างไร
manager ป้องกันล่วงหน้าด้วยการวางแผน ควบคุม และทำให้ทุกอย่างเรียบร้อย ส่วน firefighter จะกระโดดเข้ามาตอนที่วิธีของ manager ใช้ไม่ได้แล้ว เพื่อทำให้ความเจ็บที่โผล่ขึ้นมาหายไปให้เร็วที่สุด
เป้าหมายของ IFS คือการกำจัด part ที่ไม่ต้องการหรือเปล่า
ไม่ใช่ เป้าหมายคือการเข้าใจส่วนเหล่านั้น ฟังว่ามันกลัวอะไร และสื่อสารด้วยเมตตาแทนการต่อสู้ ผลลัพธ์คือส่วนต่าง ๆ ยังอยู่ แต่ไม่ได้ควบคุมชีวิตคุณอีกต่อไป